Psychotherapy & Philosophical Praxis
Felsefi Pratik · İyi Oluş
Phronesis Therapy, felsefi bilgelikle gündelik yaşamın olası sorun alanlarında bizleri buluşturur. Yapmak ile eylemek, düşünmek ile yaşamak arasındaki o bağı kurmaya ve görmeye olanak sağlar.
Yaklaşım — Yaşama Dünyası
Çoğu zaman bir sorun yaşadığımızda hazır bir reçete ararız. Oysa yaşamın gerçek soruları — nasıl yaşamalı, neye değer vermeli, bu durumda ne yapmalı? — kalıp çözümlere sığmaz. Felsefi pratik, bu soruları birlikte düşünmenin bir yoludur: duygularını ciddiye alır, ama aklın ve değerlerin ışığında yeni bir bakış açısı açar. Amaç seni bir kurama uydurmak değil; kendi yaşama dünyanda doğru ölçüyü görmene eşlik etmektir.
Phronesis — Pratik Bilgelik
Phronesis, Aristoteles'in "pratik bilgelik" dediği erdemdir; eski Yunancada akıl, yürek ve düşünce demek olan phren kökünden gelir. Kitabi bir bilgi ya da bir zanaat değildir — tek tek durumlarda "şimdi, burada ne yapmalı?" sorusuna doğru karşılığı görme ve onu yapabilme yetisidir. Bu yeti deneyimle, doğru olanı tekrar tekrar yaparak gelişir. İyi haber şu: phronesis öğrenilebilir.
Değişmez doğrulara, bilginin kesinliğine ve "ne olduğuna" yönelir.
Eyleme, günlük kararlara ve ahlaki seçimlere; "şimdi, burada ne yapmalı?" sorusuna yönelir.
Phronesis ezberlenmiş kurallarla iş görmez; değişen, açık uçlu durumlarda en uygun kararı bulmak için düşünüp taşınmayı (bouleusis) gerektirir. Aynı zamanda erdemlerin pusulasıdır: cesareti, cömertliği doğru yerde ve doğru dozda kullanmayı — yani doğru ortayı — sağlar.
φρόνησις'in izini sür — kavramın eskiçağ Yunan düşüncesindeki yolculuğu →
Felsefenin yüzyıllardır insana ve onun yaşama dünyasına yönelik tartışa durduğu tüm sorun alanları, yine insanı daha yaşanabilir bir dünyaya eriştirmeyi amaçlıyordu. Felsefe başından beri pratikti.
aklıbaşındalık
Aristoteles'ten Bugüne
İyi yaşamın izini, bugüne hâlâ konuşan beş düşüncede sürüyoruz.
Mutluluk ya da bahtlılık (eudaimonia) güzel sözlerle, iyi niyetlerle gelmez; ancak eyleyerek olanaklı olur. İnsan, ne söylediğiyle değil, ne yaptığıyla iyi bir yaşam kurar. Psikolojinin diliyle de söylenebilir: iyi oluş bir duygu kadar bir yapma biçimidir — yaşandıkça, edildikçe gerçekleşir.
İnsan önceden verili, bitmiş bir öz değildir; kendini yaşamıyla ve seçimleriyle kurar. Erdem de böyle öğrenilir: alışa alışa, yapa yapa. Düşünce değişimi başlatır, ama eyleme dökülmeden gerçek olmaz. "İnsan, kendini yaptığından başka bir şey değildir." — Sartre
Her erdem iki aşırılığın ortasında durur. Cömertlik, ne pinti ne savruk olabilmektir; cesaret, ne korkak ne pervasız. Mesele duyguyu yok saymak değil; ona doğru şeyde, doğru ölçüde, doğru zamanda yer açabilmektir.
İstemek, arzulamak insana dışarıdan eklenen bir kusur değil; onun hakikatinin kendisidir. Amaç bu gücü bastırmak ya da yok saymak değildir. Onu yeri geldiğinde susturabilmek, yeri geldiğinde dizginleyebilmek — huzura kapı aralayan budur.
Erdem doğuştan sabit değildir; tekrarla, alıştırmayla kazanılır. İnsan, insanlara yardım ede ede yardımsever; adaletli davrana davrana adil olur. Ne yaparsak o yöne doğru şekilleniriz — bu yüzden değişmek olanaklıdır ve hiçbir zaman geç değildir.
Ölçülülük — Mesótēs
Aristoteles, Nikomakhos'a Etik'te erdemi, iki uç davranış arasındaki doğru ortayı — Yunancası Μεσότης (mesotes) — bulabilme yetisi olarak tanımlar. Uçlardan biri aşırılık, öbürü eksikliktir; erdem ise tam ortadaki denge durumudur.
Ölçülülük, özellikle bedensel hazlar — yeme, içme, dokunma — söz konusu olduğunda beliren erdemdir. Bir uçta dizginsizlik: hazların esiri olmak, onları akıl dışı ve sınırsızca arzulamak. Öbür uçta duyarsızlık: insani hazlara büsbütün hissiz kalmak, onları doğaya aykırı biçimde tümden reddetmek.
Ölçülülük, hazları yok etmek ya da yaşamdan tat almamak değildir. Bedensel hazları doğru zamanda, doğru ölçüde, doğru biçimde ve aklın (logos) rehberliğinde yaşamaktır — dürtüler üzerinde kurulan akılcı bir özdenetim ve ahenktir.
— Aristoteles, Nikomakhos'a Etik (Ηθικά Νικομάχεια), Ayraç Yayınları · Klasik Metinler, s. 34 · 1107b
Kimler İçin
Hakkımda
Dr. Ramazan Çarkı. Felsefe doktoru; klinik psikoloji alanında yüksek lisans çalışmalarını sürdürüyor. Felsefe ile psikolojinin kesişiminde, insanı bir kurama indirgemeden, herkesin kendi yaşama dünyasında düşünmesine eşlik eden bir yaklaşımı benimsiyorum.
Amacım sizi hazır bir çerçeveye yerleştirmek değil; kendi gerçekliğiniz ve bütünlüğünüz içinde birlikte düşünmek.
ORCID 0000-0002-8989-3348İletişim
Bir görüşme planlamak ya da süreç hakkında bilgi almak isterseniz, aşağıdaki kanallardan ulaşabilirsiniz. Mesajlarınız gizli tutulur.